WhatsApp Image 2019-07-04 at 16.29.59

مفاهیم بنیادی نظریه آلبرت الیس

آلبرت الیس یکی از نظریه‌پردازان اصلی رویکرد شناختی است. او در ابتدا از طرفداران نظریه‌های روانکاوی و روان‌پویشی بود اما با گذشت زمان متوجه محدودیت­های موجود شد. در سال ۱۹۵۰ او رفتار درمانی عقلانی – هیجانی(REBT)[۱] را بنیان گذاشت. رفتار درمانی عقلانی هیجانی یک رویکرد جامع و تعاملی است که علاوه بر جنبه­های هیجانی و رفتاری اختلالات انسان، مؤلفه فکری آنها را نیز مد نظر قرار می­دهد.

تاریخچه تحول تفکر آلبرت الیس

سرمنشأ فلسفی نظریه الیس به افکار برخی از فلاسفه رواقی، به خصوص زنو، سیسرو، اپتیکوس بر می­گردد . اپتیکوس معتقد بود که انسانها به وسیله اشیاء بر آشفته نمی­شوند، بلکه نگرشی که نسبت به امور پیدا می­کنند آنها را  آشفته می­سازد.

مفاهیم بنیادی نظریه آلبرت الیس

الف ) نظریه شخصیت آلبرت الیس: الیس از سه دیدگاه فیزیولوژیک، اجتماعی و روان شناختی به شخصیت می­نگرد .

۱ – مبنای فیزیولوژیکی: الیس معتقد است انسان ذاتاً تمایلات بیولوژیکی استثنایی و نیرومندی برای تفکر و عمل به شیوه خاص دارد، که این شیوه ممکن است در جهت منطقی و یا غیر منطقی باشد؛ به عقیده وی، انسان آمادگی ذاتی شدیدی برای تفکر غیرمنطقی و غیرعقلانی دارد.

۲ – مبنای اجتماعی: الیس می­پذیرد که انسان موجودی اجتماعی است و زندگی در اجتماع برای او لازم است. او معتقد است که  انسان باید در اجتماع مطابق انتظارات خود و دیگران رفتار کند و بیش از حد خودمدار و خودبین نباشد. به عقیده وی بلوغ عاطفی و سلامت روانی ایجاد تعادل مطلوب است میان اهمیت دادن و اهمیت افراطی دادن به داشتن روابط متقابل مناسب از جانب فرد .

۳ – مبنای روان شناختی: الیس غریزه را به مفهوم کلاسیک قبول ندارد و معتقد است که انسان تمایلی به عشق و محبت، توجه و مراقبت دارد و از مورد تنفر قرار گرفتن و ناکامی دوری می­جوید . بنابراین وقتی حادثه فعال کننده ای(A) برای فرد بوجود می­آید، ممکن است بر اساس تمایلات ذاتی خود دو برداشت متفاوت و متضاد داشته باشد. یکی افکار، عقاید و باورهای منطقی و عقلانی است که در این صورت به عواقب منطقی دست یافته و شخصیت سالمی خواهد داشت. دیگری افکار، عقاید و برداشت­های غیرمنطقی و غیرعقلانی که در این صورت با عواقب منفی مواجه شده و مضطرب و شخصیت ناسالمی خواهد داشت

به­طور خلاصه، در نظریه الیس درباره شخصیت، انسان­ها تا حد زیادی خود موجد اختلالات و ناراحتی­های روانی خود هستند. انسان­ها با استعداد و آمادگی مشخص برای مضطرب شدن متولد می­شوند و عوامل فرهنگی و شرطی­شدن­های اجتماعی آن را تقویت میکند. در عین حال انسان می­تواند با کمک تفکر، اندیشه از اضطراب و آشفتگی جلوگیری نماید.

ب ) ماهیت انسان از نظر آلبرت الیس

آلبرت الیس معتقد است انسان موجودی آزاد است و می­تواند فردیت خود را به ظهور برساند. و عقیده دارد تجربه فردی هر انسانی بالاترین ارزش و اهمیت را در زندگی فرد دارد. انسان موجودی انتخابگر است و می­تواند آنچه را که به نفع اوست برگزیند و بالاخره اینکه انسان باید با همه این توانایی­ها، محدودیت­هایی را هم در زندگیش بپذیرد . الیس انسان­ها را موجودی پاسخ دهنده و خلاق می­داند، بدین معنی که نه تنها محرک­های بیرونی را درک می­کند بلکه به­طور همزمان درباره آنها به تفکر، مفهوم سازی، تعبیر و تفسیر دست می­زند. در واقع الیس نظریه یادگیری محرک و پاسخ را مردود می­داند و درباره انسان بیشتر بر اساس نظریه یادگیری(S-O R )  فکر میکند .

ج ) مفهوم اضطراب و بیماریهای روانی:

الیس ترس و اضطراب را به شیوه خاص خود توجیه می­کند . در نظر او ترس عبارتست از دنبال کردن عقیده، یا نگرش و یا حملات به درون افکنده شده . ترس حالتی پیشگیرانه دارد و شامل این عقیده است که اولاً چیزی یا شخصی خطرناک وجود دارد، ثانیاً باید در مقابل آن از خود دفاع کرد . اضطراب با ترس متفاوت است، الیس اضطراب و اختلالات عاطفی را نتیجه تفکر غیرمنطقی و غیرعقلانی می­داند. از نظر الیس کسانی که خود را اسیر افکار غیرعقلانی خود می­کنند، احتمالاً خود را در حالت احساس خشم، مقاومت، خصومت و … قرار می­دهند. انسان بوسیله اشیاء خارجی مضطرب نمی­شود بلکه دیدگاه و تصوری که از اشیاء دارد موجب نگرانی­اش می­شود .

 روان درمانی:

اساس نظریه رفتار درمانی عقلانی- هیجانی را مدل A-B-C تشکیل می­دهد. A وجود یک واقعیت، رویداد، رفتار یا نگرش فرد است. C پیامد هیجانی و رفتاری یا واکنش فرد است؛ این واکنش می­تواند سالم یا ناسالم باشد. در این رابطه A (رویداد فعال کننده) موجب C )پیامد هیجانی( نمی­شود، بلکه B که عقیده شخص درباره A است عمدتاً موجب C یعنی واکنش هیجانی می­شود.

به­طور کلی، هدف و انتظار از روان­درمانی آن است که تغییرات مطلوبی در نظام اعتقادی فرد به­وجود آورد و متعاقب آن، فرد رفتارهای مطلوبی از خود بروز دهد و به نحو مناسبی عاطفه به خرج دهد. پس از خاتمه درمان انتظار می­رود که فرد عقاید غیرمنطقی و غیرعقلانی خود را رها کند و به سوی تفکر منطقی و عقلانی روی آورد.

کاربردهای رفتار درمانی عقلانی-هیجانی

به اعتقاد الیس این روش کوتاه مدت و مؤثر است. در آن از روش­های رابطه­ای و تجربه­ای استفاده می­شود و بر خودیاری و تکالیف منزل تأکید دارد. به­صورت فعالانه، راه و رسم خودشناسی را در بین جلسات، پس از اتمام رسمی جلسات درمان و یا در وقفه­های کوتاه بین جلسات درمان به مراجع یاد می­دهد.

رفتار درمانی عقلانی – هیجانی در خانواده درمانی، زناشویی درمانی و گروه درمانی موثر است . و از همان اصول و روش­های رفتار درمانی عقلانی- هیجانی انفرادی استفاده می شود.

الیس گاهی از هیبنوتیزم در برابر مراجعانی که در افشای افکار و احساساتی که تمایلی به رو شدن آنها نداردن، استفاده می­کرد.

رفتار درمانی هیجانی، به عنوان روان درمانی کنترل درمانی کاربرد دارد.

[۱] . RATIONAL EMOTIVE BEHAVIOR THERAPY

نام نویسنده مقاله: سمانه صومعه‌لو

منابع:

شفیع آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا. نظریه های مشاوره و روان درمانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی،۱۳۸۶.

کری، جرالد. ترجمه یحیی سیدمحمدی. نظریه و کاربست مشاوره و روان درمانی. تهران. نشر ارسباران. ۱۳۸۸.

فیروزبخت، مهرداد. آلبرت الیس، پنجاه سال رفتار درمانی عقلانی هیجانی. تهران . نشر دانژه. ۱۳۸۳.

توضیحات

تمام حقوق مادی ومعنوی سایت متعلق به کلینیک روانشناسی یاریگر است

error: محتوا محافظت شده است !!